Dünyada ve Türkiye'de Pediyatrik Nöroşirürji'nin Tarihçesi
Pediyatrik Nöroşirürji ile ilgili hastalıkların tanımlama ve tedavisi Hippokrates ile başlar. Hidrosefalinin; ilk kez Hippokrates tarafından tarif edilmesine karşın bilimsel tanımlanması ilk kez XVIII. Yüzyılda Morgagni tarafından yapılmıştır. 1891 de Quinke’in ponksiyon lomberi bulmasıyla, tekrarlanan ponksiyonlar sonucu hidrosefalide geçici bir düzelme olduğu bulundu.
Şant cerrahisi ise ilk kez 1898 de Ferguson ile başladı. Vertebra korpusundan geçirerek ural tekadan peritona uzattığı gümüş bir tel aracılığıyla hidrosefali tedavisindeki ilk şant gerçekleştirilmiş oldu. Heile 1914 de bir ven grefti kullanarak lomber subaraknoid bölge ile peritonu birleştirdi. 1922 de Dandy hidrosefalide III. Ventrikülostomi tekniğini buldu. Heile tarafından 1925 de başlatılan lomber üreteral şant tekniği daha sonra Matson tarafından polietilen tüpler kullanılarak sürdürüldü. Ventriküler sistemden her türlü vücut boşluğuna şant konulması o günlerde bilinen bir teknik olmasına rağmen, 1951’de Holter’in valvüler şant sistemini geliştirmesi bu konuda çığır açtı. Bir mühendis olan Holter, hidrosefalik oğlu için bir şant geliştirmiş ve bu şant ventrikülo-atrial olarak Spitz tarafından Holter’in çocuğuna takılmıştır. Bu tarihten sonra V-A şant en yaygın kullanılan tip olmuştur. Günümüzde ise tekrar ventrikülo-peritoneal şanta dönüş olmuştur.
Disrafik durumlardan ilk söz edenin Galen olmasına rağmen ilk doğru tanımlama 1641’de Nicholas Tulpius tarafından yapılmıştır. 1886’da Von Reclinghausen spina bifidanın çeşitli türlerini belirlemiştir. 1943’de Ingraham ve Hamlin myelomeningoselin 18 ay izlendikten sonra nörolojik fonksiyon ve zeka durumuna bakılarak tedaviye karar verilmesini öğütledi. 1961’de Sharrard, Zachary ve Lorber erken girişimin yararlı olduğunu belirten bir çalışma yayınladılar. 1968’de Matson seçilecek olgularda hayatın ilk günü uygulanan girişimlerle gelecekteki bir çok komplikasyonun önlenebileceğini bildirdi.
Kraniosinostoz çok eski çağlardan beri bilinen bir hastalık olup, oksisefali deyimi ilk kez Galen tarafından kullanılmıştır. 1890’da lineer kraniektominin Lane tarafından tanımlanmasıyla bu konudaki cerrahi yöntemi gelişmeğe başladı.
1927’de henüz kortizonun kullanılmadığı dönemde, Max Peet 6 yaşındaki bir çocuktan başarılı bir şekilde kraniofarinjiom çıkartmış ve 4 yıl sonra pelvik peritonit nedeniyle ölen hastada yapılan otopside rezidüel tümöre rastlanmamıştır.
Pediatrik Nöroşirürjinin Dünyada Organizasyonu
Çocuk bakımının çok eski çağlardan beri bilinmesine karşılık, çocuk hekimliği ayrı bir dal olarak XIX. Yüzyıl ortalarında başlamıştır. Bilinen en eski kuruluş 1769 da Londra’da kurulan çocuk dispanseridir. İlk çocuk hastanesi ise 1802 yılında Paris’te kurulmuştur.
Çocuk hastalar genel nöroşirürji içinde ele alınırken ilk kez Frank Ingraham, Boston çocuk hastanesinde bir pediyatrik nöroşirürji üniti kurdu (1929). Daha sonraları Donald Matson ile ilk pediyatrik nöroşirürji kitabını yayınladı. Bu tarihten sonra pediyatrik nöroşirürjinin kuzey Amerika’da yaygınlaştığı görülmektedir.
Pediyatrik nöroşirürjinin uluslararası organizasyonu 1969’da başladı. Kenneth Schulman, Ernie Mathew ve Bennet Stein pediyatrik nöroşirürji ile ilgilenenlerle yazışarak, 4.Dünya Nöroşirürji Kongresinde bir araya gelerek, resmi bir pediyatrik nöroşirürji birliği kurmayı önerdiler. 1970’de yasal yönleri tamamlanan dernek 1972’de Amerikan pediyatrik nöroşirürji birliği olarak ilk bilimsel toplantısını Cincinatti’de yaptı.
1972’de Anthony J Raimondi Dünya Pediyatrik Nöroşirürji birliği (ISPN) kuruluş hazırlıklarına başladı. İlk organizasyon toplantısını 1972’de Chicago’da, ilk bilimsel toplantısı ise 1973’de Tokyo’da Dünya Nöroşirürji birliğinin toplantısı ile birlikte yapıldı. ISPN’nin üye sayısı giderek artmaktadır. Aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 50’yi aşkın ülkeden 450’den fazla üyesi bulunmaktadır. Bunun doğal sonucu olarak Avrupa Pediyatrik Nöroşirürji birliği (ESPN) ve ulusal birlikler (Japon, Fransız, İtalyan Pediyatrik Nöroşirürji birlikleri) kurulmuştur.
1975’de Child’s Brain ISPN’nin resmi yayın organı olarak A.J.Raimondi’nin editörlüğünde yayına başladı ve pediyatrik nöroşirürji konusunda yayınlanan ilk dergisidir. 1985 yılından itibaren Child’s Nervous System adıyla yayınlanmaktadır. Bundan sonra Concepts in Pediatric Neurosurgery, Zeitschrift Kinderchirurgie, Journal of Pediatric Neuroscience, Pediatric Neurosurgery gibi dergiler yayın hayatına başlamıştır.
Pediatrik nöroşirürjinin ilk organize olduğu Amerika Birleşik Devletleri’nde anabilim dalı veya bilim dalı olarak yapılanmış, hatta ayrı bir ihtisas dalı olması gündemdedir. Japonya’da keza aynı doğrultuda yer almaktadır. Avrupa’da bazı üniversitelerde anabilim ve bilim dalı olarak organizasyon yaygınlaşmakta olup, ayrı ihtisas konusu gündemin dışındadır.
Pediatrik Nöroşirürji'nin Türkiye'de gelişimi
Ülkemizde pediatrik nöroşirürji ile ilgili ilk bilgiler XV. Yüzyıla aittir. Şerafeddin, Amasya şifahanesinde çalıştığı 14 yıllık süre içinde yazdığı “Cerrahiye-I İlhaniye” adlı kitabında (1465) çocukların cerrahi hastalıklarından da bahsetmiş olup, kitabında hidrosefali tedavisi ile ilgili bölümler ve gravürler vardır.
Bundan sonraki dönemde Osmanlı imparatorluğunun son dönemlerine kadar elimizde yeterli bilgi yoktur. II. Abdülhamit döneminde Avrupaya gönderilerek eğitim görmüş ve 1894 de ilk nöroşirürji ameliyatını gerçekleştiren Cemil Topuzlu paşa’nın çocuk cerrahisinden bahsettiği bilinmektedir. 1931 de İstanbul üniversitesinde çocuk cerrahisi dersleri anlatılmağa başlanmış, 1933 de ilk kez Haydarpaşa’da açılan çocuk cerrahisi kliniğinde bazı sinir sitemi anomalileri ve travmalarının cerrahi tedavisinin yapılmağa başlandığı bilinir. Daha sonraki yıllarda çocukların sinir sisteminin cerrahi hastalıklarının genel nöroşirürji uzmanlarınca tedavi edildiği görülür.
1947’de Şişli ve İzmir Çocuk hastanelerinde çocuk cerrahisi klinikleri açılmış, 1959’da Ege Üniversitesinde, 1962’de Hacettepe Üniversitesinde genel cerrahinin bir bölümü olarak çocuk cerrahisi birimleri açılmış olmasına karşın, pediyatrik nöroşirürji gibi bir kavram gündeme gelmemiştir.
Hacettepe Üniversitesi bir çocuk hastanesi olarak gelişmesine başlarken, daha sonraki dönemlerde çocuk nöroşirürjisi yataklarını erişkin servisinden ayırmış olmalarına rağmen konu genel nöroşirürji uzmanlarının tekelinde kalmıştır.
Ege Üniversitesinde nöroşirürjinin 1973 yılında kürsü oluşundan sonra Prof.Dr.Erdem Tunçbay tarafından nöroşirürjinin gelişebilmesi için subdivizyonların gerekliliği inancıyla bazı uzman ve asistanların belli konulara yönelmesi için çabalar başlatılmış, bu nedenle yurtdışında belli konularda eğitilmek üzere kişiler gönderilmesine karar verilmiştir.
1977’de ihtisas sınavını vererek nöroşirürji uzmanı olan Dr.Saffet Mutluer Pediyatrik Nöroşirürji olgularına yöneldi ve nöroşirürji servisinde 6 yatak bu amaca ayrıldı. 24.09.1979 tarihli kürsü kurulu kararıyla Dr.Saffet Mutluer’in İzmir Behçet Uz Çocuk hastanesinde haftada 2 gün, geçici görevle hizmet vermesi kararı alındı, bu dönemde 20 kadar pediyatrik nöroşirürji ameliyatı çocuk hastanesinde gerçekleştirilmiştir. 1980 yılında Ege Üniversitesi yönetim kurulunun kararıyla Dr.Saffet Mutluer pediyatrik nöroşirürji konusunda eğitim görmek üzere A.B.D. Chicago kentinde Northwestern üniversitesine bağlı Children’s Memorial hastanesine gönderildi. Pediyatrik nöroşirürjinin öncülerinden olan Prof.Anthony J. Raimondi ve daha sonra Prof.David G.McLone tarafından eğitilen ve 1981 yılında Northwestern Üniversitesinde Pediyatrik Nöroşirürji araştırmalarına verilen “Anne Addington” ödülünü kazanan Dr.Saffet Mutluer 1982 yılında dönerek Ege Üniversitesinde tam gün olarak yalnızca Pediyatrik nöroşirürji ile uğraşmaya başladı. 1998 yılında Profesör oldu.
Dr.Yusuf Erşahin 01.02.1987-30.01.1988 tarihleri arasında A.B.D.’de Northwestern Üniversitesine bağlı The Children’s Memorial Hastanesi pediyatrik nöroşirürji departmanına yollanmış, 1988 yılında ihtisas sınavından sonra zorunlu hizmet ve askerlik görevlerini tamamladıktan sonra E.Ü.T.F. Nöroşirürji anabilim Dalı’na dönerek Yardımcı Doçent olarak pediyatrik nöroşirürji ünitesinde çalışmağa başlamıştır. 2001 yılında Profesör oldu.
Diğer üniversitelerde de pediatrik nöroşirürjinin gelişmesine paralel olarak bu konuya ilgi duyulmasıyla Marmara Üniversitesi Nöroşirürji Anabilim Dalından Dr.M.Memet Özek Ağustos 1990- Ekim 1991 yılları arasında Newyork Universitesi Pediatrik Nöroşirürji departmanında Prof.Fred Epstein’in yanında çalışarak pediatrik Nöroşirürji eğitimi aldı. Gazi Üniversitesi Nöroşirürji Anabilim Dalından Dr.Kemali Baykaner de 24 Mayıs-15 Ekim 1993 tarihleri arasında Kanada’da Toronto Hospital for Sick Children hastanesinde Prof.Harold Hoffman’ın yanında eğitim gördü.
Dünyadaki gelişmelere paralel olarak ilk kez Marmara Üniversitesinde Prof.Dr.Necmettin Pamir’in başvurusuyla Pediatrik Nöroşirürji, Haziran 1991 de Nöroşirüji Anabilim Dalına bağlı bir bilim Dalı olarak çalışmağa başladı. Daha sonra 11 şubat 1992 de Ege Üniversitesinde ve 19 Kasım 1993 de Gazi Üniversitesinde Pediatrik Nöroşirürji bilim dalı olarak ilan edildi. Diğer üniversitelerde de bu yönde çabalar devam etmektedir..
Türk Nöroşirürjisinin dışa açılımı eski yıllara dayanmaktadır. 1973 de kurulan International Society for Pediatric Neurosurgery (ISPN) e ilk üye olan 1983 de Dr.Saffet Mutluer ‘dir. Daha sonra Dr.M.Memet Özek, Dr.Yusuf Erşahin, Dr.Kemali Baykaner üye oldular. Sırasıyla bunu diğer üyeler takip etti.
Pediatrik Nöroşirürji Grubunun Kuruluşu ve Gelişimi
Gerek dünya gerekse Avrupada pediatrik nöroşirürji alanında organizasyonel gelişmeler ülkemizde kendini full-time pediatrik nöroşirürjiye yönlendirmiş kişileri hareketlendirdi. Prof.Dr.Saffet Mutluer’in 6 temmuz 1992 tarihinde gönderdiği davet ile 23.7.1992 günü Ege Üniversitesi Nöroşirürji kliniğinde bir araya gelen Dr.M.Kemali Baykaner, Dr.M.Memet Özek, Dr.Yusuf Erşahin ve Dr.Saffet Mutluer pediatrik nöroşirürjinin ülkemizdeki organizasyonu için çalışmalara başladılar. Tüm günü dolduran uzun bir çalışmadan sonra 12 maddelik bir protokol ortaya kondu.
Pediatrik nöroşirürjinin tanıtımı ve yaygınlaştırılması için bilimsel toplantılar ve çalışmalar yapılması, ulusal ve uluslararası katılımın arttırılması, ortak çalışmalar yapılması ve bu konuda eğitim çalışmalarına hız verilmesi gibi amaçlar belirlendikten sonra; kendi içinde çalışma prensipleri ortaya kondu.
Dünya ve Avrupa’da örnekleri görüldüğü gibi ayrı bir “Pediatrik Nöroşirürji Derneği” kurmak yerine Türk Nöroşirürji Derneği (TND) bünyesinde bir çalışma gurubu oluşturarak amaçları doğrultusunda çalışmaların sürdürülmesi kararlaştırıldı. Bu amaçla Türk Nöroşirürji Derneği başkanlığı’na dört imzalı bir yazı ile 23.7.1992 tarihinde başvurarak istek iletildi.
Türk Nöroşirürji Derneği başvuruyu hemen değerlendirerek 8.8.1992 tarihinde yapmış olduğu yönetim kurulu toplantısında bu isteği kabul ederek, 18.8.1992 tarih ve 169/630 sayılı yazısı ile ve o tarihteki TND başkanı Prof.Dr.Ertekin Arasıl’ın imzası ile gönderdiği yazıda, TND çatısı altında Pediatrik Nöroşirürji gurubunun çalışmalarına olur vermiş ve 1993 yılı TND sonbahar sempozyumunun Pediatrik Nöroşirürji gurubunca yapılmasına karar vermiştir.
Pediatrik Nöroşirürji gurubunun (PNG) bundan sonraki toplantısı Bursa’da 8 Kasım 1992 de TND sonbahar sempozyumu sırasında yapılmış ve 1993 sonbahar sempozyumunun Pediatrik nöroşirürji konusunda yapılmasının hazırlıklarına başlanmıştır. Bu arada uluslarası üyeliklerin arttırılması için ISPN üyesi olan M.Memet Özek ve Saffet Mutluer tarafından Dr.Baykaner ve Dr.Erşahin’in ISPN e üye kabul edilmesi için girişimde bulunulması ve organizasyon aşamasında olan European Society for Pediatric Neurosurgery (ESPN) üyelik başvuruları yapılması kararlaştırılmıştır.
13-14 kasım 1993 de Pediatrik Nöroşirürji Gurubunun organize ettiği TND sonbahar sempozyumu İzmir Hilton otelinde yapıldı. İngilizce ve simültane tercümeli yapılan sempozyuma davetli konuşmacı olarak Por.Harold Hoffman, Pro.Anthony Raimondi,Prof.Fred Epstein, Prof.Concesio DiRocco, Prof Niels Soerensen, Prof.Christian Saint-Rose, Doç.Dr.Aydın Sav ve PNG üyeleri konuşmacı olarak katıldılar. 250 kişinin katıldığı çok başarılı ve eğitici bir sempozyum uluslararası katılımla PNG tarafından gerçekleştirilmiş oldu.
Bu gelişmeler olurken Hacettepe Üniversitesinden Dr. Nejat Akalan, daha sonra Ankara üniversitesinden Dr.Mehmet Selçuki pediatrik Nöroşirürji grubuna katıldılar.
Pediatrik nöroşirürji gurubu halen gelişimini sürdürmekte olup üye sayısı artmaktadır.
1997 yılından beri 3 er yıllık periodlar halinde Türk Nöroşirürji Derneğine bağlı olarak düzenlenen “Pediatrik Nöroşirürji Kursları” süregelmektedir.